Niższa wartość wykupu to nie automatycznie oszustwo. Sąd rozróżnił polisę gwarantowaną i UFK

Klient rezygnuje po dwóch albo trzech latach, dostaje mniej niż wpłacił i czuje się oszukany. To częsty punkt zapalny - i emocja jest zrozumiała. Pytanie, które warto zadać, nie brzmi jednak „czy boli”, tylko „czy zapis o wykupie jest niedozwolony”. Sąd Okręgowy w Krakowie w wyroku z 15 października 2015 r. (II Ca 1424/15) powiedział „nie” - ale dla konkretnego typu polisy: ubezpieczenia na życie i dożycie z gwarantowanym świadczeniem, a nie dla całego rynku.

Teza, którą warto zapamiętać przed podpisem i przed rezygnacją: sama wypłata niższa od składek przy wcześniejszym wyjściu nie wypełnia art. 385¹ k.c., jeśli produkt ma gwarantowane świadczenie, a potrącenia mają uzasadnienie ekonomiczne i nie prowadzą do rażącej dysproporcji stron.

Co rozstrzygnął sąd w Krakowie

Sprawa szła dwoma instancjami. Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia (wyrok z 2 kwietnia 2015 r., I C 1268/14/S) uznał tabelę wykupu za rażące naruszenie interesu konsumenta: w pierwszych dwóch latach wykup wynosił zero, a w trzecim roku zakład zatrzymywał około 80% wpłaconych składek - klientowi zostawała mniej więcej jedna piąta. Klient żądał dopłaty wykupu.

Zakład się odwołał. Sąd Okręgowy w Krakowie zmienił wyrok na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. i oddalił powództwo. To nie było „podtrzymanie oddalenia” z pierwszej instancji - pierwsza instancja przyznała rację klientowi, druga zamknęła drogę roszczeniu o dopłatę. Sentencję i skrócone uzasadnienie (tryb uproszczony) możesz przeczytać w portalu SO Kraków albo w Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych. Kwoty z akt są w publikacji wymazane; poniżej operuję proporcjami z uzasadnienia i hipotetycznym rachunkiem, nie „fakturą ze sprawy”.

Umowa była ubezpieczeniem grupowym, do którego klient przystąpił. Sąd i tak zbadał zapisy pod kątem art. 385¹ k.c. (w zw. z art. 808 § 5 k.c.). To nie zamyka tematu „grupowe kontra indywidualne” - zamyka temat tej tabeli przy tej konstrukcji świadczenia.

Dwa produkty, nie jeden worek

Tu jest środek ciężkości. Niższy wykup to objaw. Diagnoza zależy od tego, jaki produkt masz w ręku.

W krakowskiej sprawie klient nie miał polisy z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Sąd napisał wprost, że nie wolno bezkrytycznie przenosić linii o opłatach likwidacyjnych UFK na „typowe ubezpieczenie na życie”. Przy UFK wartość wykupu nie jest znana w chwili zawarcia umowy - zależy od notowań. Przy polisie na życie i dożycie świadczenie z tytułu śmierci albo dożycia jest z góry określone, a ryzyko lokat ponosi zakład.

Ten sam podział - gwarancja kwoty versus rachunek jednostek - opisuje Komisja Nadzoru Finansowego w broszurze edukacyjnej Ubezpieczenia na życie. Zarys charakterystyki umów (UKNF/CEDUR, stan prawny 26 maja 2022 r.). To opis produktu, nie ustawa i nie wyrok.

Na stronie rozróżniam te potrzeby jako oszczędzanie z ochroną oraz ochronę z funduszem kapitałowym. Hub: ochrona, oszczędzanie i inwestowanie. Warunki konkretnej umowy są w OWU, nie w tym artykule.

Dlaczego sąd nie uznał tabeli wykupu za klauzulę abuzywną

Art. 385¹ § 1 k.c. wymaga dwóch przesłanek naraz: sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumenta. Sam fakt, że przy rezygnacji wychodzi mniej niż suma składek, tego nie wypełnia.

Sąd Okręgowy oparł się na czterech argumentach.

1. Świadczenie z tytułu śmierci albo dożycia przewyższałoby składki. Gdyby w spornym okresie zaszło zdarzenie z umowy, klient (albo uprawnieni) dostałby więcej niż wyniosły wpłaty. Wykup to nie jedyne świadczenie z tej umowy.

2. Wykup z czasem przebija wpłaty. Tabela rosła od zera w latach 1-2, przez ułamek składek w roku trzecim, aż do kwoty wyższej od sumy wpłat w późniejszych latach. Sąd odczytał to jako amortyzację kosztów startu, a nie jako stałe „ukryte” przejęcie kapitału.

3. Koszty na starcie są realne. Ochrona działa od początku, a zakład ponosi koszty akwizycji i obsługi. Przy gwarantowanej kwocie świadczenia te koszty mają się rozłożyć na kolejne lata. Inaczej niż przy UFK, gdzie - jak pisał sąd - „potrącenia” potrafią oderwać się od realnych kosztów w stopniu, który sądy często kwestionują.

4. Dysproporcja nie była rażąca. I instancja uznała zatrzymanie około 80% składek w trzecim roku za rażące. II instancja powiedziała: przy tej skali wpłat, przy gwarancji świadczenia i przy wykupie, który później przebija składki, nie ma rażącego naruszenia. Katalog z art. 385³ k.c. to szara lista przykładów (m.in. pozbawienie tylko konsumenta prawa wypowiedzenia), a nie osobna norma o tabeli wykupu.

Jeśli wartości wykupu i suma bezskładkowa są gwarantowane, umowa ma je wskazać, art. 20 ust. 1 pkt 3 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. To obowiązek informacyjny. To nie jest nakaz, by każda polisa na życie miała gwarantowany wykup.

Produkt bywa w porządku. Sprzedaż bywa nie w porządku

Klient, który po dwóch-trzech latach dostaje ułamek składek, często mówi: „Wpłaciłem trzydzieści tysięcy, dostałem osiem. To kradzież.” To hipotetyczny rachunek, nie kwoty z krakowskich akt - ale emocja jest racjonalna, gdy produkt sprzedano jak lokatę na krótki horyzont.

Ekonomika jest inna. Składka od pierwszego dnia finansuje ryzyko śmierci, prowizję i administrację. Wykup to rozliczenie zerwania umowy wieloletniej, nie zwrot depozytu z konta oszczędnościowego. Polisa na życie i dożycie zakłada, że umowa trwa; wcześniejsze wyjście oznacza, że cel (świadczenie ze śmierci albo dożycia) nie został osiągnięty.

Dlatego rozdzielam dwie rzeczy. Konstrukcja bywa spójna z tym, co sąd w Krakowie uznał za dopuszczalne. Rozmowa sprzedażowa bywa nie w porządku: brak tabeli wykupu na piśmie, porównanie do lokaty, milczenie o latach 1-5. Jeśli agent nie położył tabeli przed podpisem, spór jest o proces, nie automatycznie o OWU.

Jak łączyć ochronę z odkładaniem - bez dublowania tego wątku - piszę w ubezpieczenie na życie a oszczędzanie. Listę pytań przed podpisem, w tym o wykup, znajdziesz też w co sprawdzić przed umową.

Ten sam objaw przy UFK - inna kwalifikacja

Przy ubezpieczeniu na życie z UFK Sąd Najwyższy odciął tarczę „wykup = świadczenie główne”.

Uchwała z 24 stycznia 2020 r., III CZP 51/19: kwota wypłacana przy przedterminowym rozwiązaniu umowy na życie z UFK nie jest świadczeniem głównym w rozumieniu art. 385¹ § 1 zd. 2 k.c. „Wartość wykupu” leży poza główną treścią zarówno nogi ubezpieczeniowej, jak i inwestycyjnej.

Uchwała z 17 lipca 2020 r., III CZP 75/19 powtórzyła tezę dla wykupu jako umownego procentu rachunku jednostek. Sąd Najwyższy uznał to za ekonomiczny odpowiednik opłaty likwidacyjnej. Badanie abuzywności obniżenia jest możliwe właśnie dlatego, że wykup nie jest świadczeniem głównym.

Wniosek do checklisty: ten sam objaw (niższy wykup), inna kwalifikacja prawna. Nie wrzucaj polisy gwarantowanej i UFK do jednego worka, bo „w internecie piszą, że wykup zawsze wygra w sądzie”.

Co sprawdzić przed podpisem i przy rezygnacji

• Gwarantowane dożycie czy UFK? To pierwsze pytanie. Przed UFK zakład ma wziąć ankietę potrzeb, wiedzy, doświadczenia i sytuacji finansowej - art. 21 u.d.u.r. - i zaproponować adekwatną ochronę z uzasadnieniem albo ostrzec, że nie ma produktu do potrzeb.
• Tabela wartości wykupu rok po roku - na piśmie. Przy gwarancji porównaj trzy liczby: sumę składek, wykup i świadczenie z tytułu śmierci albo dożycia.
• Horyzont. Lata 1-5 przy polisie na życie i dożycie zwykle bolą. To nie jest konto oszczędnościowe.
• Masz już umowę. Do oceny idź z OWU i tabelą, nie z felietonem. Przy UFK szansa procesowa jest inna niż przy polisie gwarantowanej. Ten artykuł nie zastępuje opinii prawnej.
• Odstąpienie. Przy umowie dłuższej niż sześć miesięcy: 30 dni od zawarcia (7 dni, gdy ubezpieczający jest przedsiębiorcą), ze składką za okres już udzielonej ochrony - art. 812 § 4 k.c.. Przy UFK i wskazanych umowach na życie: dodatkowo 60 dni od pierwszej rocznej informacji o wartości wykupu (art. 26 w zw. z art. 20 ust. 3 u.d.u.r.); zakład wypłaca wartość jednostek z dnia zawiadomienia, pomniejszoną nie więcej niż o 4%. Osobny, bezkosztowy tryb z art. 21 ust. 5c dotyczy sprzedaży na odległość, gdy informacje z ankiety trafiają po zawarciu - to nie jest zwykły czas na odstąpienie.

Czego ten wyrok nie rozstrzyga

To wyrok z 2015 r., jedna sprawa, jeden produkt z gwarantowanym świadczeniem. Nie jest uchwałą Sądu Najwyższego. Każda umowa idzie osobno: inne OWU, inna tabela, inny horyzont, inna rozmowa przed podpisem.

Nie idź do sądu „bo Kasprzyk napisał”. Przyślij OWU i tabelę wykupu. Na konsultacji powiem, z którym produktem masz do czynienia i czy wcześniejsze wyjście ma w ogóle sens - albo czy problem jest w tym, jak umowę sprzedano, a nie w samej tabeli.

Najczęstsze pytania

Czy niski wykup po dwóch latach oznacza, że ubezpieczyciel oszukał?

Nie automatycznie. Przy polisie na życie i dożycie z gwarantowanym świadczeniem sąd w Krakowie uznał, że niski wykup na starcie - przy kosztach ochrony i przy tabeli, która później przebija składki - nie wypełnia art. 385¹ k.c. Przy UFK linia SN jest inna. Najpierw ustal, jaki masz produkt.

Czym UFK różni się od polisy gwarantowanej przy wykupie?

Przy UFK świadczenie idzie od wartości jednostek i nie jest gwarantowane; wykup SN uznał za leżący poza świadczeniem głównym, więc klauzule obniżające ten wykup można badać jako niedozwolone. Przy polisie gwarantowanej wykup to tabela z góry znanych kwot, a sąd w Krakowie nie przeniósł na nią linii UFK.

Co przynieść na konsultację, jeśli chcę zrezygnować?

OWU, indywidualną umowę (albo certyfikat z grupy), tabelę wartości wykupu i - jeśli ją masz - ostatnią informację roczną. Bez tego rozmawiamy o emocji, nie o Twojej umowie.

Czy wyrok II Ca 1424/15 „załatwia” moją polisę?

Nie. Załatwia jedną sprawę z 2015 r. Twoja umowa może być UFK, inną tabelą, inną konstrukcją gwarancji albo czystą ochroną bez kapitału. Dlatego czytam dokumenty, a nie stosuję jednego wyroku do wszystkich klientów.

---

Przyślij OWU i tabelę wykupu. Na kontakcie w Bytomiu, na Śląsku albo online rozłożymy, z którym produktem masz do czynienia i czy rezygnacja ma sens.